واگرایی و همگرایی وهابیت و نو عثمانی‌گری در پرونده سوریه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده :

سیدحمید هاشمی *

* کاندیدای دریافت دکترای جامعه‌شناسی سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

ترکیه و عربستان سعودی با رویکردهای امنیتی متفاوت‌، واجد دو جهان‌بینی و رویکرد متعارض ایدئولوژیکی در خاورمیانه می‌باشند که در بحران سوریه‌، نمود آن مشخص است. بحران در سوریه‌، موجب صف‌بندی‌های ایدئولوژیک و ژئوپلیتیک میدان‌های منطقه‌‌ای در صورت‌بندی منافع و اپوزسیون در سوریه گشته است. ترکیه و عربستان سعودی با دو مدل حکمرانی، در راستای تعمیق منافع خود در آینده سوریه با استفاده از مفصل‌بندی گزاره‌های راهبردی مانند ایدئولوژی نوعثمانی و سلفیسم وهابی‌، می‌باشند. این تحقیق ضمن تبارشناسی دو نحله فکری مذکور در صدد تبیین و تفسیر عرصه‌های متعارض این دو رویکرد امنیتی و فکری می‌باشد. روش‌شناسی این پژوهش بر مبنای تقابل رویکردهای امنیتی و روش تحقیق نیز تحلیلی/ توصیفی می‌باشد.

واژگان کلیدی

وهابیت‌، نوعثمانی‌، بحران سوریه‌، هژمونی

عنوان مقاله [English]

Divergence and convergence of Wahhabism and new-Ottomanism in the Syrian case

نویسنده  [English]

Seyyed Hamid Hashemi

چکیده [English]

Abstract

Turkey and Saudi Arabia, with different security approaches, have two conflicting views and approaches in the Middle East that are evident in the Syrian crisis. The crisis in Syria has led to ideological and geopolitical queues of regional areas in the formulation of interests and opposition in Syria. Turkey and Saudi Arabia by two difference models of governance looking for deepening their interests in the future of Syria by using the articulation of strategic propositions, such as the New-Ottomanism and Wahhabi’s Salafism ideology. This research, along with the genealogy of these two theories, seeks to explain and interpret the conflicting arenas of these two security and thought approaches. The methodology of this research is based on the contrast between security approaches and the research methodology is analytical / descriptive.

واژگان کلیدی[English]

Keywords

Wahhabism, New-Ottomanism, Syria crisis, hegemony

عنوان مقاله [العربية]

اختلاف وتقارب الوهابية والعثمانية الجديدة في ملف سوريا

چکیده [العربية]

الملخص

لتركيا والسعودية مقاربتان إيديولوجيتان متعارضتان في الشرق الأوسط ، ومقاربات أمنية مختلفة، تم الكشف عنها في الأزمة السورية. كما أدت الأزمة في سوريا إلى تفاهمات إيديولوجية وجيوسياسية للميادين الإقليمية في صياغة المصالح والمعارضة في سوريا. تعتبرالحكومتين التركية والسعودية نموذجين مختلفين للحكم وتحاولان لتعميق مصالحهما في مستقبل سوريا من خلال استخدام خطط إستراتيجية مثل أيديولوجية وفق العثمانية الجديدة والسلفية الوهابية.

الكلمات المفتاحية

الوهابية، أزمة سوريا، العثمانية الجديدة، الهيمنة

منابع فارسی

ـ اسلام تایمز، «ائتلاف وهابی‌ها و خاندان سعودی؛ شورش‌ها و جنگ‌ها»، ۱۳۹۵، قابل دسترسی در: http://tnews. ir /e19076009172. html

  ـ اطهری، اسدلله، سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه در ترکیه، پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه، ۳۰  فروردین ۱۳۹۲٫

ـ آفتاب نیوز، «قطر تبدیل به جزیره شد»، ۱۳۹۶، قابل دسترسی در:

 http://aftabnews. ir/fa/news/450715

  ـ ایرنا، «رأی الیوم: عربستان این بار روی برگ کردهای سوریه سرمایه‌گذاری می‌کند»، ۱۳۹۶، قابل دسترسی در: http://www. irna. ir/fa/News/82703303

ـ بلیک .اچ جرالد و آلاسیردرایدل، (۱۳۶۹)‌، جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال آفریقا‌، دره میرحیدر، تهران‌، انتشارات دفتر مطالعات سیاسی و بین‌الملل.

ـ  تسنیم، «تیرگی روابط عربستان و ترکیه بر سر قطر»،۱۳۹۶، قابل دسترسی در:

https://www.tasnimnews. com/fa/news/1396/03/29/1440208

ـ تسنیم، «اختلافات آنکارا و ریاض در مسائل منطقه‌ای بسیار بیشتر از اشتراکات دو طرف است»، ۱۳۹۵٫

ـ جام جم آنلاین، «جزئیات پاسخ قطر به چهار کشور عربی افشا شد»، ۱۳۹۶، قابل دسترسی در:

http://jamejamonline. ir/online/2905065700113471672

ـ جامعه خبری تحلیلی الف، «روابط ترکیه و عربستان سعودی پس از کودتای نافرجام ۱۵ جولای»،۱۳۹۵، قابل دسترسی در: http://old. alef. ir/vdcf1jdjew6d00a. igiw. html?424297

  ـ شفقنا، «محورهای چهارگانه پیش‌برنده اختلافات ترکیه و عربستان»، ۱۳۹۶، قابل دسترسی در:

http://af. shafaqna. com/FA/210394

  ـ شیعه نیوز، «پیشنهاد عربستان به کردهای سوریه»، ۱۳۹۵، قابل دسترسی در:

http://www. shia-news. com/fa/news/124786

  ـ صدر، سید محمد، «پشت پرده تحریم قطر»، اقتصاد نیوز، ۱۳۹۶، قابل دسترسی در:

http://www. eghtesadnews. com -62/170851

ـ عبدالله‌پور‌، محمدرضا (۱۳۹۶)‌، همه‌پرسی استقلال کردستان عراق‌، برندسازی ژئوپلیتیک‌، همشهری دیپلماتیک‌، تیر و مرداد.

ـ عبدالله‌پور‌، محمدرضا و قادری‌، رحیم، سوژگی ژئوپلیتیک حزب کارگران کردستان ترکیه در بین‌النهرین شمالی‌، فصلنامه پزوهش‌های سیاسی جهان اسلام‌، زمستان ۹۴٫

ـ عبدالله‌پور‌، محمدرضا‌، اخباری‌، محمد‌، کرمی‌راد‌، محمد‌، خرده میدان کردستان عراق در میدان‌های ایران و ترکیه‌، فصلنامه علمی و پژوهشی نگرش‌های نو به جغرافیا‌، دانشگاه آزاد واحد گرمسار، ۱۳۹۴٫

ـ عبدالله‌پور‌، محمدرضا‌، دیانت‌، محسن (۱۳۹۵)، دیالکتیک ساختار‌، کارگزار در منازعات ژئوپلیتیکی خاورمیانه‌، انتشارات کلک سیمین‌، تهران.

ـ عبدالله‌پور‌، محمدرضا‌، محسنی‌، علی‌، رسته‌، داوود‌، (۱۳۹۶)‌، دیاسپورا و خیزش ناسیالیسم کرد با ‌تأکید بر مدل‌های تعارض‌، فصلنامه پزوهش‌های سیاسی جهان اسلام، سال هفتم‌، شماره ۱‌، بهار ۹۶٫

ـ مضاوی الرشید (۲۰۰۵)‌، مازق الصلاح فی السعودیه فی القرن الحاد و العشرین‌، دار الساقی‌، ۲۰۰۵‌، لندن.

ـ منصوری مقدم‌، محمد (۱۳۹۱)، مؤلفه هویت و تأثیر آن بر سیاست خارجی عربستان در قبال ایران‌، فصلنامه مجلس و راهبرد‌، سال نوزدهم.

منابع انگلیسی

–  Murison, Alexander, «The Strategic Depth Doctrine of Turkish Foreign Policy», Middle Eastern Studies, Vo. l42, No. 6, November 2006.

– Burges.S( 1982), developed the concept of ‘consensual hegemony’ in which “the process of dialogue and interaction causes subordinate parties to appropriate and absorb the substance and requisites of the hegemony as their own. See, Sean Burges,“Consensual Hegemony: Theorizing the Practice of Brazilian Foreign Policy International Relations, Vol,22,No1.

– By Hardin Lang, Mokhtar Awad, Ken Sofer, Peter Juul, and Brian Katulis September 2014, Lessons from the Field in the Fight Against ISIS and Assad

– Cepoi, Ecaterina:((2013)‌. The rise of islamism in contemporary Syria: from Muslim Brotherhood to Salafi-Jihadi rebels. In: Studia Politica: Romanian Political Science Review 13 (2013), 3, pp. 549-560. URN: http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0168-ssoar-447331

– Dawn Chatty, “Syria’s Bedouin Enter the Fray. How Tribes Could Keep Syria Together,” Foreign Affairs, November 13, 2013, Accessed: May, 26, 2013. <http://www.foreignaffairs.com/articles/140266/dawn-chatty/syrias-bedouin-enter-the-fray>

– Dijkink, Gertjan (1998), Geopolitical Codes and Popular Representations, Geojournal, 46, pp. 293-299.

– Nazife Selcen Pinar Akgul( 2016), From Stillness to Aggression: The Policy of Saudi Arabia towards Syria after the Arab SpringDepartment of Public Administration Bayburt University Turkey

– Rogers.S( 1982) Gramsci’s Political Thought An Introduction (London:Lawrance and Wishart,

– See David Phillips regarding ISIS–Turkey Links, http://tinyurl.com/lzjqo68.

– Tannas Michel and Günter Seufert(2016), Turkey’s failed pursuit of hegemony in the Middle East: Three periods of Turkey’s ‘independent’ foreign policy

-A.Logunov” Ethnos & territory in Eurasian Geostrategic” military though, n5, 1993 Rieger, R. (2014). In Search of Stability: Saudi Arabia and the Arab Spring. Gulf Research Center. Saudi Arabia recalls Syria envoy as Assad defends crackdown. The Express Tribune with International New Available:http://tribune.com.pk/ story/ 226669/ saudi-arabia-recalls-syria-envoy-as-assad- (May 25, 2015)

-Anthony Tooth, The Transformation of a Pastoral Economy: Bedouin and States in Northern Arabia, 1850-1950, PhD dissertation, (University of Oxford, 2000).

-Aylin Unver Noy(2014), clash of Islamic models

-By Hardin Lang, Mokhtar Awad, Ken Sofer, Peter Juul, and Brian Katulis September 2014, Lessons from the Field in the Fight Against ISIS and Assad,www.Americanprogress.com

-Colin Flint, Introduction to Geopolitics (New York: Routledge, 2011), p. 43.

-Coughlin C. (2011). “Egypt protests: Barack Obama may rue the day he decided to abandon Mubarak,” TheTelegraph,Available http://www.telegraph. co.uk/ comment/ columnists/concoughlin/8301996/Egyptprotests- Barack-Obama-may-rue-the-day-he-decided-to-abandon- Mubarak.html ( May 28, 2015)

-Dukhan,Hanian(2015), Tribe and Tribalism in Syrian Uprising 

-Franchi H. L. (2011). “Obama Administration mulls India-style nuclear pact with Saudi Arabia,” Christian Science Monitor, Available: http://www.csmonitor.com/ USA/ForeignmPolicy/2011/0729/Obamaadministration-mulls-India-style-nuclear-pact-with-Saudi-Arabia‌. (May 28, 2016)

-Frederick W. Kagan, Kimberly Kagan, Jennifer Cafarella, Harleen Gambhir, Christopher Kozak Hugo Spaulding, and Katherine Zimmerman(2016), U.S. Grand Strategy: Destroying ISIS and al Qaeda,Report Two, COMPETING VISIONS FOR SYRIA AND IRAQ: THE MYTH OF AN ANTI-ISIS GRAND COALITION.instituue for study of war , Washington, DC

-Kraig , bonfield( 2014) , Turkish Kurdish energy cooperation in the Iraq cordorum , center for strategic and international studies.www.csis.org

-Mohamed Bin Huwaidin(2015), The Security Dilemma in Saudi-Iranian Relations, Review of History and Political Science December 2015, Vol. 3, No. 2, pp. 69-79

-Mohammad Reza Abdollahpoor, Adjunct professor in Political Science , Department of Political Science & International , College of Law & Political Science, Tehran Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran(corresponding Author )

-Nolte. D(2010), how TO COMPARE REGIONAL POWERS : Analytical concepts and research topics ,Review of international studies , volume 36 issue 4, 01 November 2010

-Pays, Mariam( 2008), Developing a Contextually Relevant Concept of Regional Hegemony: The Case of South Africa, Zimbabwe and “Quiet Diplomacy, GIGA German Institute of Global and Area Studies /Leibniz-Institut für Globale und Regionale Studien.

-Samir Aita, editor-in-chief of the Arabic edition of Le Monde Diplomatique, talks with Fehim Tastekin, January 27, 2014, http://tinyurl.com/je24n9m.

-Selim Akan, “Main base in Turkey, says rebel Free Syrian Army”, Hürriyet Daily News, 30 August 2012, available at www.hurriyetdailynews.com/main-base-in-turkey-says-rebel-free-syrian-army.aspx?pageID=238&nid=28967.

-Syrian Arab News Agency (SANA): Syrian and Arab Tribes Embark on National Reconciliation, WordPress Blog, May 5, 2012, Accessed: May 26, 2014.

-Turkey “aided Islamist fighters” in attack on Syrian town, The Telegraph, March 15, 2016, http://tinyurl.com/hajmaqux; Turkey accused of colluding with Isis to oppose Syrian Kurds and Assad following surprise release of 49 hostages, Independent, September 21, 2014, http://tinyurl.com/hpse8lc.